Zombiehond
Over de aard, het karakter en de herkomst van zombiehonden is de laatste tijd binnen AmFiBi het een en ander te doen geweest. Om de discussie een steviger basis te bieden dan louter controverse en speculatie, heeft één onzer leden de opdracht gekregen een nauwgezet onderzoek naar de zombiehond te verrichten, zowel inzake de nomenclatuur als 'de aard van het beestje', zulks allicht in de beste wijsgerige traditie. We hopen, door de resultaten van dit werk als open brief aan u aan te bieden, substantiële vooruitgang geboekt te hebben in een toch al zo gevoelige en heikele kwestie.
Rapport:
De zombiehond-kwestie
Na de recente discussies over de etymologie, afkomst en het wel en wee van de zombiehond werd het tijd voor een grondig onderzoek. Wat de reikwijdte van dit onderzoek zal zijn, is nu nog niet duidelijk. Of het ons paradigma van de zombiehond omver zal gooien of in de anonimiteit zal verdwijnen zoals zoveel onderzoeken kan alleen de tijd leren. Ik spreek alleen mijn hoop uit dat dit epistel niet verkeerd begrepen wordt. Dit is op geen enkele manier een warrig ironisch postmodern manifest, of een utopie of een sociaal commentaar. Alles wat ik probeer te bereiken, is duidelijkheid te verschaffen over de zombiehond.
Ten eerste de etymologie. Het woord ‘zombiehond’ valt uiteen in twee delen: ‘zombie’ en ‘hond’. Het woord hond heeft een weinig interessante etymologie: in vrijwel alle Germaanse talen wordt de viervoeter in kwestie met een woord aangeduid dat verwant is aan het woord ‘hond’. Een korte en verre van volledige opsomming:
oudsaksisch – hund
oudnederlands – hund
oudnoors – hundr
gotisch – hund.
Een stuk interessanter is de etymologie van het woord ‘zombie’. Er bestaat enige onduidelijkheid waar het woord precies vandaan komt. In verschillende taalfamilies zijn er vergelijkbare woorden met vergelijkbare betekenissen. Ik zal me beperken tot de Afrikaans/Caribische talen, aangezien de voodoo-cultus waar ons hedendaagse zombiebegrip vandaan komt in het Caribisch gebied is ontwikkeld vanuit folklore van verschillende Afrikaanse stammen, die om niet nader te noemen redenen naar het Caribisch gebied waren gehaald.
In het Niger-Congolees zijn er twee woorden die etymologisch samenhangen met zombie: zumbi, wat fetisj betekent, en nzambi, wat de geest van een overledene aanduidt. De precieze transformaties die deze woorden hebben ondergaan tijdens de reis naar de nieuwe wereld zijn niet bekend. In het Caribisch gebied duikt het woord op in de vorm jumbi, met de betekenis van spook.
Tenslotte is het bekend dat er onder de Creoolse slavenbevolkingen van Louisiana en Haïti, de bakermat van de zombies, al in 1871 gerept werd over zonbi: doden die terug tot leven werden gewekt maar hun spraakvermogen en vrije wil kwijt waren geraakt. Het woord zonbi komt uit de Bantu-taalfamilie, die een tak vormt van het Niger-Congolees. Het woord zombie is volgens de meest gangbare verklaring een verengelsing van zonbi, het Nederlands heeft het weer vanuit het Engels overgenomen. Daarmee is de kwestie van de etymologie opgelost.
Aangezien de Romeinen geen zombiehonden kenden, vereist een Latijnse term voor zombiehond wat creativiteit. Omdat het letterlijk overnemen van het woord zombie tot bijzonder twijfelachtig Latijn leidt (canis zombus bijvoorbeeld), is na rijp beraad van zelfverklaarde deskundigen gekozen voor de vertaling canis vivens mortuus. Zombies worden in Europees/Amerikaanse traditie vaak ‘levende dode’ genoemd. Een letterlijke Latijnse vertaling daarvan is vivens mortuus. Eventueel zou er ook nog gekozen kunnen worden voor resurrectus mortuus (‘weer opgestane dode’), maar het lastige daarvan is dat er al implicaties aan vast kleven over de manier waarop zombies ontstaan. Het is ook denkbaar dat iemand als zombie geboren wordt, dus zonder ooit gestorven te zijn. Dan zou de term resurrectus mortuus niet op zijn plaats zijn. Een ander probleem van deze term is dat we er alle wederopstandingen mee tot zombieverhalen reduceren: mensen als Jezus en Orpheus verliezen er een groot deel van hun status mee. Met de vertaling vivens mortuus verdwijnt de link tussen dergelijke wederopstandingen en zombies. Jezus en Orpheus waren na hun terugkeer uit het dodenrijk niet nog steeds dood, maar opnieuw levend. Zombies hebben geen leven na de dood, maar vertonen in hun dood symptomen van leven. Daarom is gekozen voor canis vivens mortuus.
De zombiehond is meer dan alleen een fictief of uitgestorven wezen. In 2005 hebben Amerikaanse wetenschappers van het Safar Center for Resuscitation Research aan de universiteit van Pittsburgh echte zombiehonden gemaakt. In een experiment werden testhonden die drie uur dood waren werden terug tot leven gewekt. Het experiment ging als volgt: al het bloed van levende honden werd afgetapt en meteen daarna werd er een ijskoude salineoplossing* in de bloedbaan gebracht. De honden overleden allen aan een hartaanval, maar door de kou van de salineoplossing bleven alle organen en spieren volledig intact. De honden waren op dat moment klinisch dood. Na drie uur werd de procedure weer in omgekeerde volgorde uitgevoerd: de salineoplossing werd afgetapt en het warme bloed in de bloedbaan gebracht. Vervolgens werden de honden door een elektrische schok weer terug tot leven gebracht. Bij de meeste honden waren na het experiment alle lichaamsfuncties nog werkzaam. Een klein aantal testhonden heeft permanente schade opgelopen. De honden met permanente schade kunnen we veilig in de categorie canis vivens mortuus indelen, de andere honden neigen naar canis resurrectus mortuus. Hetzelfde experiment is ook al met mensen uitgevoerd, maar de testresultaten daarvan zijn nog niet bekend.
Dit onderzoek was slechts een kleine verkenning in de wereld van de zombiehond. Ik heb er alle vertrouwen in dat andere onderzoekers na mij nog meer feiten aan het licht zullen brengen. Er zijn genoeg gebieden die nog open liggen: een historisch overzicht van alle vermeldingen van de zombiehond, de rol van de zombiehond in religieuze rituelen, de zombiehond in de kunst en de zombiehond in de politiek. De fundering is gelegd, nu kan het echte onderzoek beginnen.
*saline is een steriele oplossing van natriumchloride (tafelzout) in water, dat tevens gebruikt wordt voor het reinigen van contactlenzen en als neusdruppels.
Laatst bewerkt op: 11-07-2008